Gauteng verpligte bemiddeling: Wat besighede moet weet oor die beslegting van kommersiële geskille

Leestyd: 7 minute

1. Inleiding

As u besigheid betrokke is by — of 'n kommersiële dispuut in Gauteng verwag — het die proses om u saak voor 'n regter te bring fundamenteel verander.

In April 2025 het Regterpresident Duncan Mlambo 'n uitgereik herrelde riglyn vereis dat alle siviele verhoormaatsake in die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof deur bemiddeling gaan voordat 'n verhoordatum toegeken kan word. Dit geld vir die howe in beide Pretoria en Johannesburg — Suid-Afrika se primêre kommersiële sentrum.

Die rede is eenvoudig. Vanaf vroeë 2025 het die siviele verhoorrol van die Gauteng-afdeling verhoordatums wat tot 2031 strek (Herbert Smith Freehills Kramer, 2025). Data wat deur die kantoor van die Regter-president voorgelê is, het getoon dat slegs 5–10% van sake op die verhoorrol gedurende die steekproefperiode werklik 'n regter vir finale beslegting benodig het — die oorweldigende meerderheid is voor die verhoor opgelos deur konsepbevele of skikkings. Die direkief is daarop gemik om die agterstand uit te wis deur te verseker dat sake wat deur bemiddeling opgelos kan word, nie onnodig hofbronne verbruik nie.

Vir besighede is dit nie bloot 'n prosedurele verandering wat deur jou regspan agter die skerms bestuur word nie. Dit raak jou litigasie-strategie, jou tydlyn, jou koste en die manier waarop jy van meet af aan vir 'n geskil voorberei.

2. Wat die Riglyn vereis

Die riglyn is van toepassing op alle siviele verhoorake in die Gauteng-afdeling. Vir kommersiële geskille — hetsy kontrakbreuke, aandeelhouerskonflikte, oortredings van intellektuele eiendomsregte of skuldeisersinvorderingsake — is die kernvereiste dat bemiddeling probeer moet word voordat die hof 'n verhoordatum toewys.

Die proses word ingelei deur Uniformreël 41A. Aan die begin van enige nuwe verrigtinge moet die eiser 'n aanvanklike kennisgewing ingevolge Reël 41A beteken waarin aangedui word of hulle instem tot of hulle beswaar maak teen bemiddeling. Die verweerder moet op dieselfde wyse antwoord. Wat verander het kragtens die direkief, is dat dit nie meer voldoende is om bloot beswaar teen bemiddeling te maak sonder oortuigende redes nie — 'n beswaar kennisgewing wat slegs bemiddeling verwerp, word as onreëlmatig beskou en kan kragtens Reël 30A uitgedaag word.Fluxmans Prokureurs, 2025).

Wanneer bemiddeling voortgaan, ruil die partye Versterkte Reël 41A-kennisgewings uit wat gedetailleerde inligting bevat oor die bemiddelaar se voorkeure, die feitelike en regsake in geskil, beskikbare deskundige getuienis en prosedurele voorstelle. 'n Bemiddelaar word dan aangestel — hetsy deur ooreenkoms tussen die partye of, waar geen ooreenkoms bereik kan word nie, uit kandidate wat deur drie verskillende Erkende Bemiddelingsorganisasies (RMOs) voorgestel is.

Sodra die mediator aangestel is, fasiliteer hy 'n gestruktureerde maar buigsame proses. Die mediasie moet binne 30 dae ná die ondertekening van die Reg 41A-gemenesnotule voltooi word, tensy die partye skriftelik tot 'n verlenging instem of 'n regter magtiging verleen. Gedurende hierdie tydperk word tydbeperkings vir pleitstukke, kennisgewings en beëdigde verklarings opgeskort.Fluxmans Prokureurs, 2025).

By die afsluiting van die bemiddeling stel die bemiddelaar 'n verslag op wat die uitkoms sertifiseer. Hierdie verslag — nie die besonderhede van die besprekings nie — is wat die Registrateur vereis voordat 'n verhoordatum uitgereik kan word. Die vertroulikheid van die bemiddelingsproses self word gehandhaaf; die volledige verslag word slegs aan die voorsittende regter bekendgemaak met die doel om koste ná die verhoor te bepaal.

3. Tydlyne en oorgangskooordinerings

Die riglyn is bekendgestel met 'n gefaseerde oorgangskader om die verskuiwing te bestuur sonder om sake wat reeds aan die gang is, te ontwrig. Hier is hoe die tydlyne van toepassing is:

2025 verhoordatums: Alle verhoordatums wat in 2025 vasgelê is, het onaangeraak gebly. Vir sake met datums in terme 3 en 4 van 2025 moes 'n bemiddelaar se verslag egter sewe hofdae voor die verhoordatum by die hof beskikbaar gestel word, tesame met 'n praktyknota. Versuim om dit te doen het daartoe gelei dat die saak van die rol geskrap is sonder 'n kostebevel.Regsopsomming vir Finansiële Instansies, 2025).

2026 verhoordatums: Alle sake met verhoordatums in 2026 bly voorlopig op die rol, mits 'n bemiddelaar se verslag 30 hofdae voor die verhoordatum by die Registrateur ingedien word. Indien geen verslag ingedien word nie, word die saak van die rol geskrap en moet 'n nuwe vasstelling aangevra word.

Vanaf 1 Januarie 2027: Alle voorheen toegewyde verhoordatums is ingetrek. Geen nuwe verhoordatum sal toegewys word tensy die versoek vergesel gaan deur 'n bemiddelaar se verslag of, in sake voor die Kommersiële Hof, 'n verslag deur die Regsakebestuurder nie.

Vir besighede wat tans in of op die punt van litigasie is, is die praktiese implikasie duidelik: as jou saak in Gauteng na 'n verhoor op pad is, is bemiddeling nie iets wat jy kan uitstel of verwerp nie. Dit is 'n prosedurele vereiste.

4. Wat gebeur as 'n party weier om te bemiddel

Die riglyn sluit betekenisvolle afdwingingsmeganismes in — en hierdie is versterk deur wysigings wat op 27 Oktober 2025 uitgereik is.

“n Party wat versuim om betyds op ”n Kennisgewing kragtens Reël 41A te reageer, of wat met 'n blanketweiering om te bemiddel sonder oortuigende redes te verskaf reageer, word as 'n wanbetalende party geklassifiseer. Die klaagparty kan dan by die Spesiale Tussentydse Hof aansoek doen om 'n bevel wat nakoming afdwing.

Onder die wysigings van Oktober 2025 is die gevolge vir wanamewerking verder uitgebrei. 'n wanbetalende party kan nou in die gesig staar (Mediëringsakademie, 2025):

• Inskrywing van die saak op die verstekvonnisrol
• Veragting van die hof-gedinge
• Uitwissing uit die party se vordering of verweer
• Strafsakekostebevele
• Bevindinge van professionele wangedrag teen hul prokureurs

Dit is nie teoretiese risiko's nie. Die riglyn is ontwerp om te verseker dat bemiddeling werklik probeer word, nie net as 'n formaliteit deurgegaan word nie. Om 'n bemiddelingsessie by te woon sonder behoorlike voorbereiding, sonder 'n verteenwoordiger wat die mag het om 'n ooreenkoms te sluit, of sonder om betekenisvol met die kwessies besig te wees, kan self nadelige gevolge meebring.

Dit gesê, het die wysigings van Oktober 2025 ook 'n belangrike veiligheidsventiel ingestel. Waar 'n dispuut werklik nie deur bemiddeling opgelos kan word nie — byvoorbeeld omdat dit op 'n suiwer regspunt berus — kan die partye 'n arbiterregter nader vir 'n instruksie of 'n gesamentlike notule wat bevestig dat bemiddeling nie moet plaasvind nie. Dit verseker dat die proses nie 'n struikelblok word vir sake wat werklik regterlike beslegting vereis nie.Regsopsomming vir Finansiële Instansies, 2025).

5. Wat dit vir jou besigheid beteken

Vir sake-eienaars en interne regsspanne het die riglyn verskeie praktiese implikasies wat dit die moeite werd maak om dit vroeg in ag te neem — idealiter voordat 'n dispuut tot so 'n punt eskaleer dat litigasie noodsaaklik word.

Jou litigasietydlyn het verander. Mediëring is nou 'n bykomende fase in die proses, maar dit hoef nie 'n vertraging te wees nie. As dit strategies benader word, kan dit lei tot 'n vinniger en minder duur oplossing as om jare te wag vir 'n verhoordatum. Proefmediëringsprojekte in Suid-Afrika het konsekwent skikkingsyfers tussen 50% en 70% behaal (Pinsent Masons, 2025), wat daarop dui dat 'n beduidende gedeelte van kommersiële geskille op hierdie stadium opgelos kan word.

Voorbereiding is belangriker as ooit tevore. Die kwaliteit van jou voorbereiding vir bemiddeling beïnvloed die uitkoms direk. Dit beteken dat jou feite georganiseer is, jou dokumente in orde is, jou regsposisie duidelik geformuleer is, en dat 'n verteenwoordiger teenwoordig is wat die mag het om te onderhandel en, indien gepas, 'n ooreenkoms te sluit. Om onvoorbereid by bemiddeling op te daag, is nie net ondoeltreffend nie — dit kan nou kosteboetes meebring.

Jou keuse van regsverteenwoordiger maak saak. Jy het 'n regspan nodig wat die bemiddelingsproses verstaan, nie net een wat vaardig is in die hofsaal nie. Die beste uitkoms word dikwels behaal deur praktisyns wat jou belange effektief by die bemiddeling kan verteenwoordig en, indien die bemiddeling nie die dispuut oplos nie, naatloos oorgaan na litigasie.

Jou kommersiële kontrakte moet die nuwe werklikheid weerspieël. As u nuwe kommersiële ooreenkomste aangaan, moet u geskillebeslegtingsklousules die vereiste vir bemiddeling voorsien. 'n Goed opgestelde klousule wat bemiddeling as eerste stap spesifiseer — met duidelike bepalings vir keuse van bemiddelaar, tydraamwerke en eskalasie na litigasie — plaas u besigheid in 'n sterker posisie indien 'n geskil ontstaan.

Koste word gedeel. Onder die riglyn word van partye oor die algemeen verwag om die koste van bemiddeling gelyk te dra, insluitend die bemiddelaar se fooie en enige administrasiefooie. Alhoewel dit 'n bykomende koste is, is dit gewoonlik 'n klein deel van wat 'n betwiste verhoor sou behels — veral as in ag geneem word die jare se regsfooie wat ophoop terwyl gewag word op 'n verhoordatum in die huidige agterstand.

6. Hoe OAK Law kan help

Eike Wet se betwisting Oplossings- en litigasie-span Raadpleeg kliënte oor die volle spektrum van hierdie proses — vanaf die aflewering van die aanvanklike Reël 41A-kennisgewing tot by bemiddeling, en waar nodig, tot by die verhoor.

Ons span sluit praktisyns in met direkte bemiddelingservaring, insluitend verteenwoordiging op die bemiddelingspaneel van die Arbitration Foundation of Southern Africa (AFSA). Dit beteken dat ons bemiddeling nie net as 'n prosedurele stap beskou nie, maar as 'n werklike geleentheid om u dispuut doeltreffend op te los en op voorwaardes wat u kommersiële belange beskerm.

Of u dispuut behels a kontrak oortreding, aandeelhouerskonflik, intellektuele eiendomsinbreuk, of skuldeisersake, Ons bied naatlose verteenwoordiging vanaf die eerste kennisgewing tot by die finale oplossing — of daardie oplossing deur bemiddeling of in die hof bereik word.

7. Gereelde vrae

Is die verpligte mediasiebepaling van toepassing op alle kommersiële geskille in Gauteng?

Ja. Die riglyn is van toepassing op alle siviele verhoorake in die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof, wat Pretoria en Johannesburg dek. Dit sluit in kommersiële kontrakgeskille, aandeelhouerskonflikte, sake van intellektuele eiendom, skulde invordering en alle ander siviele eise wat tot verhoor voortgaan.

Kan ek steeds hof toe gaan as bemiddeling nie die geskil oplos nie?

Absoluut. Mediatie is 'n voorvereiste om 'n verhoordatum te kry, nie 'n vervanging vir jou reg op 'n hofverrigting nie. As mediatie nie tot 'n skikking lei nie, sal die mediator se verslag dit bevestig, en kan jou saak dan na verhoor voortgaan. Die gesamentlike notule van die mediatie sal die kwessies wat ooreengekom is en dié wat nog deur die hof beslis moet word, uiteensit.

Wat gebeur as die ander party weier om aan bemiddeling deel te neem?

'n Party wat weier om sonder oortuigende redes saam te werk, word as 'n wanbetalende party geklassifiseer. Die klaagparty kan by die Spesiale Interlokutoriese Hof aansoek doen om 'n afdwingende bevel. Gevolge vir voortgesette wanopvolging sluit in verstekvonnis, uitwissing van eise of verweer, strafkostebevele en moontlike verrigtinge oor beroepswettelike wangedrag teen die wanbetalende party se regsverteenwoordigers.

Hoe lank neem die bemiddelingsproses?

Mediëring moet binne 30 dae voltooi word ná die ondertekening van die Reg 41A-gemeneminuut, tensy die partye ooreengekom het om dit te verleng of 'n regter toestemming verleen het. Baie kommersiële mediërings word binne een tot drie sessies opgelos.

Wie betaal vir die bemiddeling?

Die partye dra oor die algemeen gelyk die koste van bemiddeling, insluitend die bemiddelaar se fooie en administrasiekoste via die betrokke RMO of elektroniese platform. Elke party dra sy eie regs- en voorbereidingskoste.

Wat as my dispuut werklik nie geskik is vir bemiddeling nie?

Die wysigings van Oktober 2025 het 'n meganisme hiervoor ingestel. As 'n geskil nie deur bemiddeling opgelos kan word nie — byvoorbeeld omdat dit op 'n suiwer regspunt berus — kan die partye 'n gesamentlike notule of 'n bevel van 'n arbiterregter bekom wat dit bevestig. Daardie bevel kan dan in plaas van 'n bemiddelaar se verslag gebruik word wanneer aansoek gedoen word vir 'n verhoordatum.

Geld die riglyn vir dringende aansoeke?

Nee. Die riglyn is van toepassing op siviele verhoorte, nie op dringende aansoeke nie. Die hof kan egter steeds bemiddeling aanmoedig of gelas in enige saak, insluitend aansoeke, waar dit bemiddeling gepas ag.

8. Slotconclusie

Die Gauteng-verpligte mediasierigtlijn verteenwoordig die mees beduidende prosedurele verandering in kommersiële litigasie in die provinsie in onlangse geheue. Vir besighede is dit nie 'n hindernis nie — dit is 'n geleentheid om geskille vinniger, teen laer koste en met minder ontwrigting as wat die tradisionele litigasieroete toelaat, op te los.

Die sleutel is om bemiddeling met dieselfde strategiese erns te benader as wat jy in 'n verhoor sou toon. Met die regte voorbereiding en die regte regspan kan bemiddeling resultate lewer wat jou kommersiële belange beskerm, terwyl dit sakeverhoudings behou wat deur 'n betwiste geding waarskynlik beskadig sou word.

OAK Law se geskilbeslegtingspan is toegerus om jou besigheid deur elke fase van hierdie proses te lei. Bel ons by 012 345 3761 of stuur 'n e-pos na info@oaklaw.co.za om te bespreek hoe die mediasierigtlyn jou huidige of verwagte kommersiële geskil beïnvloed.